Năm 2015 mình may mắn được biết đến giáo dục Steiner và cuộc hành trình mới trong cuộc đời mở ra từ đó. Trong giáo dục Steiner, 10 năm có lẽ chỉ như một bước khởi đầu cho một cuộc hành trình dài cả một đời. Bởi cốt yếu trong giáo dục Steiner chính là bản chất về sự phát triển của con người, mà vấn đề này thì rất vô cùng tận, rất thông tuệ. Là cả một công trình học tập, nghiên cứu, ứng dụng thực hành, đập đi xây lại con người của mình liên tục suốt đời.
Nhiều người đã hỏi mình: “thế phương pháp giáo dục Steiner là phương pháp như thế nào?”. Một câu hỏi đơn giản như vậy đấy, mà không dễ để trả lời. Mình tự hỏi bản thân trong nhiều năm : “Chỉ 1 từ ngắn gọn thôi: giáo dục Steiner là gì?”. Mình đã tự hỏi như thế trong nhiều năm. Và vào 1 ngày gần tròn 10 năm làm việc, mình mới có thể bắt đầu trả lời cho một câu hỏi đơn giản.
Mình có thể nói ngắn gọn rằng giáo dục Steiner là giáo dục Organic. Mình sẽ giải thích bên dưới đây để ai tìm được một từ tiếng việt phù hợp nào thì gợi ý cho mình nhé.
Một cách dễ hình dung giống như một cây trồng Organic, người trồng cây hiểu rõ về giống cây đó, khi trồng cây anh ta tạo điều kiện để cây đó lớn lên và phát triển làm sao cho cây đó được biểu hiện ra chính nó với một biểu hiện tốt nhất trong khả năng. Sự nuôi dưỡng một cây trồng Organic như vậy đòi hỏi sự quan tâm đến mối quan hệ bền vững với tất cả mọi thứ xung quanh: đất, nước, ánh sáng, phân bón,… Một cái nhìn tương tức phải được khởi sinh khi bạn làm nông nghiệp Organic – nông nghiệp bền vững.
Giáo dục Organic cũng như vậy, tất cả không nằm ngoài việc là tạo ra một con người rất CON NGƯỜI. Đó là nuôi dưỡng một con người phát triển tự nhiên và “bền vững”. Chúng ta nuôi dưỡng một con người trong một cái nhìn sâu sắc với tất cả các giá trị của đời sống cả về vật chất và tinh thần. Do đó, giáo dục Steiner quan tâm đến sự phát triển con người trên nhiều khía cạnh Thân – Tâm – Trí. Từ đó hiện lên hình ảnh một con người về sự sinh sống hòa hợp với mẹ thiên nhiên, tình yêu thương và lòng trắc ẩn trong các mối quan hệ, sự Tự do trong tinh thần.
Càng làm việc với giáo dục Steiner càng lâu mình càng thấy được rằng, mục đích của giáo dục Steiner không nằm ngoài mục tiêu xây dựng một con người THẬT SỰ KHỎE MẠNH. Sự thật sự khỏe mạnh ở đây bao gồm Khỏe mạnh về Thể Chất, Khỏe mạnh về Tâm Lý và Khỏe mạnh cả về Tinh Thần. Tất cả các khả năng của con người sẽ được nở rộ trong sự KHỎE MẠNH. Trong thế giới ngày hôm nay, nếu chúng ta nhìn xung quanh mình, KHỎE MẠNH lại thực sự là một điều xa xỉ.
“1/5 trẻ vị thành niên ở Việt Nam có vấn đề về sức khỏe tâm thần” là số liệu thống kê của Unicef vào tháng 11.2023. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) năm 2023, bệnh trầm cảm xếp ở vị trí thứ ba trong danh sách gánh nặng bệnh tật thế giới và trong tương lai năm 2030 sẽ đứng ở vị trí đầu tiên với tốc độ tăng trưởng như hiện tại.
Thế giới ngày càng phát triển, tiện nghi ngày càng phong phú, đời sống vật chất ngày càng dư thừa nhưng những số liệu này cho thấy có điều gì đó đã bị bỏ qua trong cái sự LÀM NGƯỜI của con người ngày nay. Giống như một cây trồng biến đổi Gen, cây trồng Thủy Canh, cây trồng sử dụng hóa chất công nghiệp, …để làm tăng năng suất, chạy theo những tiêu chí của một thế giới vật chất sẽ làm “yếu” rất nhiều yếu tố quan trọng của CON NGƯỜI. Trong thời đại ngày nay, giáo dục Steiner, hơn bao giờ hết cho thấy một sự bảo vệ con người khỏi những nguy hại của thời đại. Điều này dẫn đến những cái nhìn cho rằng giáo dục Steiner lập dị, ngược đời, chuộng tính cổ xưa. Điều này cũng dễ hiểu như cách nhiều người nhìn vào lối làm nông mà “Cuộc cách mạng một cọng rơm” mà Masanobu Fukuoka đã khởi xướng vậy.
Nói vậy thì mọi người nên đi học Steiner hết sao? Giáo dục nên đi theo giáo dục Steiner hết sao? Thật ra, cũng có nhiều phương pháp giáo dục Organic khác nhau giống như nhiều phương pháp nông nghiệp Organic vậy. Và cũng như nông nghiệp Organic, ít người làm và sản phẩm đầu ra cũng ít. Ai cũng biết là thực phẩm Organic tốt đấy, nhưng đâu phải ai cũng sử dụng. Giáo dục cũng thế. Mỗi gia đình, mỗi xã hội có một định hướng khác nhau trong việc dẫn dắt con người dựa trên những nhận thức khác nhau. Chưa kể việc bạn thấu hiểu được sự LÀM NGƯỜI bao nhiêu sẽ quyết định đến việc bạn giáo dục và nuôi dưỡng con người đúng đắn bấy nhiêu. Và từ bao đời này, việc này chưa bao giờ là việc dễ dàng.
Thầy Sadhguru có nói một câu chấn động với mình : “This is not about being superhuman – this is about realizing that being human is super.” Những khả năng của con người là vô hạn trên mọi khía cạnh. Ý thức đúng đắn về việc LÀM NGƯỜI cho phép bất kì ai cũng có khả năng khai mở chính bản thân mình. Vì vậy, Rudolf Steiner có nói một câu: “’You will not be good teachers if you focus only on what you do and not upon who you are.” Người giáo viên cần có nhận thức đúng đắn về việc LÀM NGƯỜI để có thể tổ chức hoạt động giáo dục phù hợp, và cách thức để có được nhận thức đó là đào sâu vào sự thấu hiểu bản thân mình. Câu hỏi “Tôi là ai?” chính là quá trình như vậy. Và đây cũng chính là công án phổ biến của các Tổ qua bao nhiêu đời. Vậy đấy, mình sẽ phát hiện ra thế giới có đảo điên thế nào thì có những thứ vẫn chẳng bao giờ thay đổi – tiếp cận được những thứ đó chính là chìa khóa.
( Bài viết của Cô Hiền Đinh – Sunflower Steiner )
